A A A

Democracy without opposition: Dominant parties, the election, and the lack of an opposition in Mongolia

By Bumochir Dulam, on 29 June 2016

Since the early 1990s Mongolia has been a parliamentary democracy. During his visit to Mongolia recently, John Kerry, US Secretary of State, hailed Mongolia an “oasis of democracy” (Torbati 2016), a fact which, given the current elections, I think, needs to be questioned. In a democracy opposition parties and individuals (individual MPs, groups and political parties etc) are one of the “milestones of democracy” (Dahl 1966: xiii-xiv). For example, on the 23rd January, 2008, the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE) “adopted Resolution 1601 (2008) on “Procedural guidelines on the rights and responsibilities of the opposition in a democratic parliament”. The resolution emphasized the role of political opposition as “an essential component of a well-functioning democracy” and advocated a certain institutionalization of parliamentary opposition rights, laying down a number of guidelines through which parliaments of member states are invited to draw inspiration (Nussenberger et al. 2010: 3).

The following blog post argues that Mongolia severely lacks professional, institutionalised, formalised and legally-protected permanent political opposition. According to the Council of Europe, democracy without opposition is “dysfunctional” (ibid: 7).

Figure 1. John Kerry, US Secretary of State in Mongolia

Figure 1. John Kerry, US Secretary of State in Mongolia[i]

Every four years, Mongolia reaches its maximal ‘politicization’ (uls törjih) during the parliamentary election. Political life is revealed through a variety of people, such as candidates standing for election, including singers, actors, wrestlers, boxers, doctors, scholars, lawyers, economists, activists, protestors, stakeholders, business owners, government employees, and politicians etc. Political campaigns often become intimate, revealing personal affairs and relationships, or discussing candidates’ history discovering ‘unusual’ occupations such as shireenii hüühen meaning “table woman” in bars. This year,  a campaigns against a female candidate, who had a history of working as a ‘table woman’, invited a famous transgender public figure N. Gan-Od who had the same job experience as “table woman”, to reveal information about the job description.[ii] Conflicts, fights, protests, demonstrations and even riots happen during and after elections. The 2008 parliamentary election result lead to a devastating riot on the 1st of July, when 5 people were killed, 300 injured, and 700 arrested, resulting in the first and only state of emergency being declared in the history of Mongolia.

Figure 2. Gan-Od VS Nara

Figure 2. Gan-Od VS Nara [iii]

The period leading up to election also gives rise to a number of active oppositional political forces, which lay dormant most of the time. We need to question whether these are actually political opposition, because many of them tend to be temporary, occasional, superficial and inefficient. All of the candidates prioritise their purpose to win a formal political position in government rather than opposing concrete issues, decisions, policies and actions of existing or potential rulers.

Since the 1990s, Mongolia has had two dominant parties currently known as the People’s Party and the Democratic Party. The Democratic Party has been the main political opposition for years, except from when they were in power from 1996 to 2000. After the People’s Party dominated Mongolia’s politics for 8 long years, in 2008 the Democratic Party lost in the election, which caused public anger, desperation and devastation, leading to the July 2008 riot. In 2012, finally the Democratic Party won the election again and took the lead of the country. Unfortunately, their rule failed to meet the public expectation of those who had anxiously waited and supported them for a decade since their rule ended in 2000.

Many feel unsatisfied with the past four years of political performance of the Democratic Party who have left the country in severe economic crisis with massive national external debt of around 22 billion USD. A recent IMF report warns that “Mongolia is at high risk of public debt distress” (Rodlauer et al 2015: 1). Economist H. Batsuuri writes that “current generation of Mongolians are considered to be unfortunate people as they have original sin, or foreign denominated debt, leaving to the next generations” (Batsuuri 2015: 4).

The failure of the Democratic Party has puzzled many voters, wondering if they should return to the People’s Party, which was largely hated and rejected in the 2008 riot and lost in the 2012 election, or if they should turn to smaller third parties and new political forces. But the People’s Party has multiple reasons to be partly blamed for the crisis and difficulties grew in the last four years of time. Starting at the end of 2014, the Democratic Party started another coalition with the People’s Party, which lasted for only a couple of months. A news article by Kh. Törbold compared the coalition of the two parties from 2008, which was often depicted with the name MANAN (or AN+MAN), which literally means fog in Mongolian (Törbold 2014). MAN is the popular acronym for Mongol Ardyn Nam (Mongolian People’s Party), while AN refers to the Ardchilsan Nam (Democratic Party). In this way, the two main parties repeatedly failed to perform a role of opposing political forces. Instead the coalition, corporation and conspiracy of the two party leaders dramatically increased, except at times of election. The two parties have a broader history of coalition governments from 1990 to 2015 (cf. Elisa 2012). In addition to their coalitions, there is a growing suspicion concerning corruption and conspiracy of the two party leaders. Many election campaigns appeal to voters not to choose MANAN, expressing narratives that question the two parties’ unfulfilled democratic duty to be politically opposed to one another. Election forecasts reveal significant downturns in support for the two leading parties. A poll conducted by the Sant Maral Foundation in March 2016 showed 38.3% support for the People’s Party and 31.7% support for the Democratic Party. Citizens are evidently disappointed in both of the parties and no longer trust either of them. Significantly, 42.3% of polled voters supported a proposal to abandon the multi-party parliamentary system in favour of an authoritarian form of government in which the president exercises absolute power,[iv] similar to Russia, North Korea and most of the Central Asian states.

Figure 3. Mongolia in the MANAN

Figure 3. Mongolia in the MANAN [v]

Figure 4. Tomorrow without MANAN

Figure 4. Tomorrow without MANAN

This situation has created an opportunity for other political parties and opposition forces to win an increased number of seats in the next parliament. For many smaller political parties, independent candidates standing for the election and all other political forces, this is a political advantage that has been unprecedented in the past 26 years. As a consequence, in February 2015, the National Labour Party (Khödölmöriin Ündesnii Nam) held its very first forum and declared itself the “new political force” (uls töriin shine khüchin) in Mongolia. Member of the Labour Party S. Borgil, who was later elected as the party leader, stated that “two political parties dominated Mongolia over the last 25 years, creating a MANAN tyranny” (Gan 2015).  In April 2016, prior the election, the Independence and Unity Party (Tusgaar Tognol Ev Negdeliin Nam) – a relatively new party not well known to the public – proclaimed itself “not the third political power, but the leading power” (Uyanga 2016).

Figure 5. National Labour Party: ‘New Political Force’

Figure 5. National Labour Party: ‘New Political Force’ [vi]

Figure 6. Independence and Unity Party: ‘Leading political force’

Figure 6. Independence and Unity Party: ‘Leading political force’  [vii]

The two dominant parties have sought to conspire against the possible rise of third political powers in the 2016 parliamentary election, amending the law on elections on the 25th of December 2015[viii], six months before the June 2016 election, to replace mixed-member proportional representation with a first-past-the-post voting system. According to T. Edwards (2016) the amendment “handicaps smaller parties” and “erodes democracy” in Mongolia. The public, civil society, organizations, NGOs, smaller parties and many others expressed strong resistance to the amendment, but with little impact. The famous poet Ts. Khulan addressed a letter to the President of Mongolia Ts. Elbegdorj, in which she blamed the President for not applying his veto right to block the amendment.[ix] The latest conspiracies of the two parties on the amendment of the electoral law have left Mongolia without the prospect of a strong political opposition. In addition to the amended election law, the minority parties are all handicapped by other problems and disadvantages. For example, the above-mentioned two political parties are relatively new, while older minority political parties have often been founded by and organised around one strong political figure who never resigns from the official position of party leader. Additionally, most of these parties remain inactive between elections, without performing the role of active political opposition. Because of unequal power relationships within these parties, single leader-based parties lack the professionalism and institutionalization required to form a strong political opposition.

But the major problems of the opposition in Mongolia do not only lie in the political parties themselves, so much as in the absence of legislation to support a political opposition –  for instance, there is no law or constitutional articles governing the rights and responsibilities of opposition parties. Needed are rules guaranteeing minority participation in parliamentary procedures, giving rights to supervise and scrutinize government policy; the right to block or delay majority decisions; the right to demand constitutional review of laws, and so on (Nussenberger 2015: 22). In the Council of Europe report on political opposition, Nussenberger et al. listed the following duties of a legally protected and institutionalized political opposition:

The function of the opposition is not to rule. Instead the opposition may have other functions. How these may best be listed is arguable, but among them may be the following: to offer political alternatives; articulate and promote the interests of their voters (constituents); offer alternatives to the decisions proposed by the government and the majority representative; improve parliamentary decision-making procedures by ensuring debate, reflection and contradiction; scrutinise the legislative and budgetary proposals of the government; supervise and oversee the government and the administration; enhance stability, legitimacy, accountability and transparency in the political processes (ibid: 7).

Mongolians are blaming the ruling party for current crisis, but it is not only the rulers who can be blamed. The political culture is also at fault, as seen from the absence of a political opposition willing to engage and react against unfair, illegal, inaccurate and improper acts by the ruling parties. To make its democracy an “oasis”, at least Mongolia needs to formalize, institutionalize and validate its political opposition.

 

References

Batsuuri, H. (2015). Original Sin: Is Mongolia Facing an External Debt Crisis? The North East Asian Economic Review, 3 (2), pp. 3-15.  

Dahl, R. (1966). Preface. In: Robert Dahl (ed.) Political Oppositions in Western Democracies. New Haven and London: Yale University Press, pp. xiii-xxi.    

Edwards, T. (2016). Mongolia’s new election rules handicap smaller parties, clear way for two-horse race. Reuters, [Online] Available at: http://www.reuters.com/article/us-mongolia-election-idUSKCN0YB046 [Accessed 25 Jun. 2016].

Elisa, T. (2012). Evsliin zasgiin gazruudyn ergej zadarsan tüükh. New.mn, [Online]. Available at: http://www.news.mn/r/127486 [Accessed 25 Jun. 2016].  

Gan, M. (2015). Uls töriin shine khüchin baiguulakhaa medegdlee. Gogo News. Available at: http://news.gogo.mn/r/156123 [Accessed 25 Jun. 2016].

Nussenberger, A. Özbudun, E., and Sejersted, F. (2010). On the Role of the Opposition in a Democratic Parliament. [Online] Strassbourg: Nussenberger, Özbudun and Sejersted, pp. 3, 7, 22. Available at: http://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2010)025-e [Accessed 25 Jun. 2016].

Torbati, Y. (2016). Kerry hails Mongolia as ‘oasis of democracy’ in tough neighborhood. Reuters, [Online]. Available at: http://www.reuters.com/article/us-usa-mongolia-idUSKCN0YR02T [Accessed 25 Jun. 2016].

Törbold, Kh. (2015). Shine zasgiin gazryn ehnii shiidlüüd. Eagle, [Online]. Available at: http://politics.eagle.mn/content/read/26016.htm [Accessed 25 Jun. 2016].    

Rodlauer, M., Miyazaki, M., and Kähkönen, S. and Verghis, M. (2015). Mongolia: Staff Report for the 2015 Article IV Consultation – Debt Sustainability Analysis. [Online]. Available at: https://www.imf.org/external/pubs/ft/dsa/pdf/2015/dsacr15109.pdf [Accessed 25 Jun. 2016].   

Uyanga, Kh. (2016). G. Uyanga: Uls töriin shine khüchin bish, tergüülekh khüchniig zarlan tunkhaglaj baina. UB Life. [Online] Available at: http://www.ub.life/political/210 [Accessed 25 Jun. 2016].

 

[i] Available at: http://www.reuters.com/article/us-usa-mongolia-idUSKCN0YR02T [Accessed 25 Jun. 2015].

[ii] Available at: https://www.youtube.com/watch?v=W4t544g4ztM [Accessed 25 Jun. 2016].

[iii] Available at: http://resource.zone.mn/hotnews/images/2016/6/af7f2078cf57886348ed0bd4eea30e9c/Snapshot_2016-06-06_130651_700x700.png [Accessed 25 Jun. 2016].

[iv] Available at: http://www.santmaral.mn/sites/default/files/SMPBM16.Mar%20(updated)_0.pdf [Accessed 25 Jun. 2016].

[v] Available at: http://resource.news.mn/politics/photo/2011/1/494a643b7fbca712/c20d116aadd05f5bbig.jpg [Accessed 25 Jun. 2016].

[vi] Available at: http://www.news.mn/r/211280 [Accessed 25 Jun. 2016].

[vii] Available at: http://www.ub.life/political/210 [Accessed 25 Jun. 2016].

[viii] The law is available at: http://www.legalinfo.mn/law/details/11558 [Accessed 25 Jun. 2016].

[ix] The full version of the letter is available at: http://www.unen.mn/content/63693.shtml [Accessed 25 Jun. 2016].

Манжийн үед 10 сая, өнөөдөр 400 сая хонины өртэй бид

By Guest Contributor , on 24 June 2016

Х. Батсуурь.

Энэхүү нийтлэл Монголын нийгэм, эдийн засгийн өнөөгийн нөхцөл байдалыг 20-р зууны эхэн үеийн Чингийн сүүл болон хувьсгалт тэмцэл өрнөсөн цаг үетэй харьцуулан дүн шинжилгээ хийжээ. Доорх нийтлэлд онцлон авч үзсэнчилэн үндэсний эрх баригчидтай хамтарсан гадаадынханы эдийн засаг, улс төрийн нөлөө монголд хүчтэй болж тэдний үйл ажиллагаа өр, ядууралыг нэмэгдүүлж мөлжлөгийн тогтолцоог бий болгон эсэргүүцэлийн хөдөлгөөн хувьсгалт тэмцэлд хөтөлж байгаагаараа адил төстэй гэж үзжээ.

Х. Батсуурь Лондонгийн Эдийн Засгийн Сургууль төгссөн эдийн засагч мэргэжилтэй, “Шинжээч” сэтгүүлийн редактор, тус сэтгүүлийг санаачлагчидын нэг, “Шинэ субьектууд” (Emerging Subjects) судалгааны төслийн зөвлөх юм. Тэрээр сүүлийн жилүүдэд өнөөгийн Монголын эдийн засаг, улс төр, нийгмийн тулгамдсан олон асуудлуудыг судлан шинжилж, санал шийдлээ дэвшүүлсэн. Чөлөөт зах зээл, шинэ либерализм, капитализм, ардчилал, засаглал, өр, татвар, банк, офшор, бонд, худалдаа, уул уурхай, хөрөнгө оруулалт, олон улсын харилцаа гэх мэт олон маргаантай сэдвийг судлан үзэж эрдэм шинжилгээний болон олон нийтийн хэвлэл мэдээлэлийн өгүүлэл, нийтлэл хэвлүүлжээ. Сүүлийн үед тэрээр мэргэжлийн мэдлэг чадвар, нарийн гүнзгий судалгаагаараа олон нийтийг байлдан дагуулж байгаа төдийгүй тэрээр Тусгаар Тогтнол, Эв Нэгдлийн Намаас (улсийн их хурлын) сонгуулид нэр дэвшиж байгаа болно.  

 

1844 онд Францын жуулчин Ё.Гюктай Орост уулзсан Хятадын нэгэн худалдаачин хэлэхдээ: “та бидний мэргэжил бол Монголчуудыг идэхийн тулд адилхан тийм үү? Та нар уншлагаараа иддэг, би наймаагаараа, зээлийн хүүгээр иддэг. Худалдаачид бид Монголчуудыг үс арьстай нь залгиж байна. Та Монголчуудыг ер мэдэхгүй байна. Харахгүй байна уу?, тэд нар чинь цөмөөрөө ер хүүхэд шиг улс… Монголчуудын өр гэдэг ер дуусашгүй зүйл. Өр нь үеийн үед ач гучдаа шилжиж байх зүйл. Аяа, Монголын өр гэгч юутай сайхан зүйл гээч. Энэ ч ёстой алтан хайрцаг гэгч дээ” хэмээн хэлснийг манай нэгэн түүхч бичин үлдээжээ.

Бага байхад дунд сургуулийн түүхийн хичээл дээр “гадаад дотоодын шунахай худалдаачид, баяд, ноёдын дарлал, мөлжлөгийн эсрэг ард түмэн тэмцэж хувьсгал хийсэн” гэж үздэг байсан нь миний санаанд тод үлдсэн. Харийн, гадны түрэмгийлэгчдийн хувьд бол ойлгомжтой, харин дотоодын дарлан мөлжигчид гэж хэн билээ, Монголчууд яагаад бие биенээ дарлах ёстой вэ гэсэн бодол 13 настай бяцхан хүүд асуулт болон үлдэж байсан юм. 1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал, 1921 оны ардын хувьсгал хоюулаа гадаадынхны мөлжлөг, дотоодын дарангуйллын системийг түлхэн унагаах зорилготой гарч, үүргээ гүйцэтгэсэн юм. Гадна, дотны дарангуйлагчид тус тусдаа ажиллаж байсан уу гэвэл үгүй. Дотоодын зарим нэг урвагч этгээдүүд Монголын ард түмнийг дарангуйлан мөлжих, үндэсний баялгийг цөлмөн хоослох тал дээр гадныхантай үгсэн хуйвалдаж амь нэгтэй ажиллаж байсан нь түүхэн баримтуудаар нотлогддог.

“Зууны Мэдээ” сонины 2016 оны 6 дугаар сарын 7-ний өдрийн дугаарт гарсан нийтлэл

“Зууны Мэдээ” сонины 2016 оны 6 дугаар сарын 7-ний өдрийн дугаарт гарсан нийтлэл

 

Өнөөгийн Монголын гадаад өрийн нөхцөл байдал нь 1911 оны үеийн өр зээлийн асуудалтай тун ижил нөхцөл байдал үүсээд байна. Таван Толгойг тойрсон асуудлууд, Оюу Толгойн Дубайн гэрээг үзэглэсэн нөхцөл, өдрөөс өдөрт өсөн нэмэгдэх өр, зээлийг хархад манай зарим нэг эрх баригчид гадныхантай амь, агаар нэг байдаг мэт . 1911 онд үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал гарсан шалтгаануудын нэг нь Монгол улс гадаад өрийн дарамтанд орсон байсан асуудал юм. Тухайн үед Хятадын худалдаачид нутгийн ноёд, түшмэдүүдийг хахуульдан дотор газраас авчирсан цай, бөс даавуу, эд барааг Монголчуудад өндөр үнээр “шахаж” зээлээр өгсөн бараандаа 2-3 дахин нугарсан хүү тооцдог байсан ба хошууны ноёдуудтай үгсэн хуйвалдах замаар энгийн ардуудад өрийн хатуу болзлыг тулган хүлээлгэх, албадан төлүүлэх, мөн хошуу ноёд ч өөрсдийн тавьсан өрийг ард, иргэдээрээ төлүүлэх бусармаг ажиллагааг төрийн нэрээр хэрэгжүүлдэг байсан.

Тухайлбал түүхэнд үлдсэнээр, тухайн үеийн эрэлт ихтэй бараа болох ногоон цай нь 0.8 лан мөнгөний үнэтэй байсан ба худалдаачид зээлдүүлэхдээ үнэнд нь 1 хонь (2-3 лангийн үнэтэй) авахаар тохирч, нэг жилийн хүүд нь мөн нэг төлөг авна. Хэрэв зээлдэгч жилийн дараа төлж чадахгүй бол хүүнд авах төлгийг эх болгож, цааш нь бас хүү үржүүлнэ. Арьс шир, ноос зэрэг түүхий эдэд ч ийм журмаар хүүнээс хүү үржүүлж, нэг нэхийний хүүд заримдаа 2-3 нэхий хүртэл авдаг байжээ.

Хятад худалдаачид Монголчуудаас мөлжиж авсан малынхаа заримыг нь нутагт нь адгуулан ашиг шимийг нь авдаг болсноос хувьдаа малтай хятадууд олширч Монгол эхнэр авч, мал маллан амьдрах нь ихэссэн байна. Зарим худалдаачид “хүчний хүн” гэж нэрийдсэн ядуу Монголчуудыг зарцлан малаа маллуулдаг байсан. Эдгээр гадны мөлжигчид манай бэлчээрийг ашиглачаад төлбөр төлдөггүй байсан. Тухайн үед албаны өр, амьны өр гэж байсан ба албаны өрийг ч, эрх мэдэлтэй ноёдын амьны хэрэгцээнд тавьсан өрийг ч ард иргэд төлөх болдог байсан. Хятад худалдаачидын хувьд эрх мэдэл бүхий этгээдүүдэд алба, амьны хэрэгцээнд нь их хэмжээний зээл “шахаж” хошууны харьяат ардуудаар төлүүлэх гэрээг хийдэг байсан нь тун ашигтай, амар мөлжлөгийн хэлбэр байсан байна. Өрийн шийдлийн зарлигт зээлээ төлж чадахгүй болсон ардуудын өрийг хамаатан саднаар нь, сураггүй болсон, нас барсан хүмүүсийн өрийг хошууны харьяат ардуудаар төлүүлэх журамтай байсан байна. Хятад худалдаачин Баянсан, Далай нар “бид таван лангийн оронд арван лан, арван лангийн оронд хорин лан авдаг заншилтай. Бид илүү авсан мөнгөний хэдэн хувийг хэрэг шийтгэх ноёнд барьдаг” хэмээн хэрхэн авилгал хээл, хахуулиар өр, зээлийн асуудлаа шийддэг байснаа түүхэнд тэмдэглэн үлдээжээ. Тухайн үед Монголын зарим нэг улсаа худалдсан, ноёдууд, нөлөө бүхий баячууд Бээжинд өөрийн хаус, байшин, эдлэн газартай байсан нь манай өнөөгийн зарим нэг эрх баригчидын гадаадад, оффшор бүсэд данстай, үл хөдлөх хөрөнгөтэй байгаатай адил юм.

Хятадын худалдаачид өрийнхөө хүүг л хураан авч, эх өрийг нь тогтмол орлогын эх булаг болгон хэвээр нь байлгахыг эрмэлздэг байсан төдийгүй Монголчуудыг туйлын ядуу, мунхаг байлгаж бүх түүхий эд, баялгийг нь маш хямдаар, эсвэл үнэгүй авч байх бодлогыг барьдаг байсан юм.

Монголын түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн энэ гадаад өр, гадаад дотоодын шунахай этгээдүүдийн хуйвалдаан, дарлал, мөлжлөг авилгалын энэ асуудлууд та бидэнд өнөөдөр танил биш байна гэж үү? Надад бол дэндүү танил байна.

Түүхэнд Ховдын хязгаарын “Цэцэг нуурын дугуйлан” хэмээн алдаршсан Ард Аюушийн хөдөлгөөн нь чухамдаа л Хятадын шунахай худалдаачид болоод тэдэнтэй үгсэн хуйвалдаж ард иргэдээ давхар мөлжиж байсан хошуу ноён Маньбадар гүнгийн үйл ажиллагааг эсэргүүцсэн, гадаад өрийн дарамтыг сөрөн зогссон ард түмний тэмцэл байсан юм.

Batsuuri Image 2

1911 он гэхэд Монгол улсын нийт гадаад өр 30 сая лан мөнгө хүрээд байсан нь түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Тухайн үед нэг хонь 3 лан мөнгөний үнэтэй байсан гэж үзвэл нийт 10 сая хонины өртэй байсан байх нь. Харин өнөөдрийн байдлаар бид хамгийн багадаа 24 тэрбум долларын гадаад өртэй байна. Нэг хонийг өнөөдрийн ханьш $60 доллараар (120 мянган төгрөг) тооцвол өнөөдөр манай улс ойролцоогоор 400 сая хонины өртэй байна. Гэтэл бид ердөө 55 сая толгой малтай, үүнээс хонь 24 сая. Ямартай ч бид өнөөдөр Манжийн дарангуйллын үеийнхээс 40 дахин их гадаад өрийн дарамтанд амьдарч байна. Эдийн засагт орж ирж буй $1 доллар тутам бид $4.5 доллар зарцуулж байгааг хархад өртэй байхаас ч аргагүй, ямар гээчийн гаж тогтолцоо, хаанахын хэний бодлого вэ гэж бодогдмоор.

Өнөөдрийн Монголын нийгэм, эдийн засагт үүсээд байгаа нөхцлийг хархад аль 170 гаруй жилийн өмнө тэр нэгэн Хятад худалдаачны хэлсэн “Монголчуудын өр гэдэг ер дуусашгүй зүйл. Өр нь үеийн үед ач гучдаа шилжиж байх зүйл. Аяа, Монголын өр гэгч юутай сайхан зүйл гээч” үг дахин биелэлээ олох нөхцөл бүрэлдэж байна уу даа гэмээр. Бидний өвөг, дээдэс шударга бус хууль цааз, харийн болоод дотоодын шунахай этгээдүүдийн үгсэн хуйвалдсан луйвар, мөлжлөгийг эсэргүүцэн тэмцэж өрийн дансыг шатааж өөрсдийгөө болоод үр хүүхэд биднээ гадаад, дотоодын мөлжлөгөөс чөлөөлсөн. Харин бид яах вэ? Бид үр хүүхэддээ өр үлдээх ёсгүй, тэдний ирээдүйг харлуулах эрхгүй. Бид ил далд мөлжлөг, дарангуйллыг хүлээн зөвшөөрөх ёсгүй. Бидэнд сонголт байна, сонголтоо зөв хийх цаг нь ч болсон. Асуудлыг ойлгодог, гарц гаргалгааг санал болгож байгаа нэр цэвэр хүмүүсээ сонгож итгэл хүлээлгэх цаг нь болсон байна.

Х.Батсуурь /эдийн засагч/

“Зууны Мэдээ” сонины 2016 оны 6 дугаар сарын 7-ний өдрийн дугаарт гарсан нийтлэл.

ном зүй

Б.Уламбаяр. МУИС. Түүхийн эрхлэгч. Он сар өдөргүй Гадаад болон дотоод худалдааны түүхэн тойм, алба татварын тухай.